.
.
(မွတ္ခ်က္။
။ ႀကံဳေတြ႔ခဲ့တဲ့ ကဗ်ာဆရာေတြနဲ႔ ေတြ႕ဆံုေမးျမန္းမႈနဲ႔ သူတို႔ရဲ႕
လက္ရာအခ်ိဳ႕ကို ဆက္လက္တင္ျပသြားပါမယ္။ မၾကာခင္ကေတာ့ အီရတ္က ကဗ်ာဆရာမ
“ဂူလာလာႏိုရိ” အေၾကာင္းကို ေရးသားခဲ့ပါတယ္။ အခုလို မိတ္ဆက္ေပးသြားမယ့္
ကဗ်ာဆရာေတြ အားလံုးဟာ ဆုရသူေတြ၊ အေကာင္းဆံုးေတြ၊ နာမည္အႀကီးဆံုးေတြ
ဟုတ္ခ်င္မွ ဟုတ္ၾကပါမယ္။ ဟုတ္ရင္လည္း ဟုတ္ၾကပါမယ္။ ေသခ်ာတာကေတာ့ သူတို႔ဟာ
သူတို႔ရဲ႕ႏိုင္ငံမွာ လက္တေလာ ကဗ်ာေရးသားေနဆဲ ယေန႔ေခတ္ ကဗ်ာဆရာမ်ား
ျဖစ္ၾကပါတယ္။ အျခားႏိုင္ငံေတြရဲ႕ ယေန႔ေခတ္ ကဗ်ာေလာကထဲမွာ သူလိုကုိယ္လို
ေရးသားေနသူတို႔ရဲ႕ ဘဝ၊ ေျပာျပခ်က္ေတြနဲ႔ လက္ရာေတြကို မိမိဘာသာ တေစ့တေစာင္း
ၾကည့္ခ်င္လို႔ လက္လွမ္းမီသေလာက္ ေမးၾကည့္ျခင္းသာ ျဖစ္ပါတယ္။
ေနာက္အေၾကာင္းရင္းတစ္ခုကေတာ့ မူရင္းစာေရးသူေတြနဲ႔ ဆက္သြယ္ႏိုင္တဲ့
အခြင့္အလမ္းရခ်ိန္မွာ တရားဝင္ခြင့္ေတာင္းၿပီး ဘာသာျပန္ျခင္း အေလ့အထကို
ႏွစ္သက္လို႔လည္း ျဖစ္ပါတယ္။)
နယူးဇီလန္က
ကဗ်ာဆရာ စာေရးဆရာ ဂ်က္ဖရီ ပါပရိုရာ ဟိုးလ္မန္း(Jeffery Paparoa Holman)
ရဲ႕ ထူးျခားခ်က္ကေတာ့ သိုးေမြးညွပ္သူ၊ စာပို႔သမား၊ စိတ္ေရာဂါဌာန
လူမႈဆက္ဆံေရးဝန္ထမ္း၊ စာအုပ္ေရာင္းသူ စတဲ့ ဘဝမ်ိဳးစံု က်င္လည္ခဲ့ၿပီး
အသက္အရြယ္ အေတာ္ရကာမွ ကဗ်ာကို ျပန္လည္ၿပီး တစိုက္မတ္မတ္ ေရးသားခဲ့၊
ပညာရပ္တစ္ခုအေနနဲ႔ ေက်ာင္းမွာ ေလ့လာသင္ယူခဲ့ၿပီး ခက္ခက္ခဲခဲ
ထိုးေဖာက္ဝင္ေရာက္ခဲ့တဲ့ သူ႔ရဲ႕ႀကိဳးပမ္းမႈပါ။ ယခုလည္း
ပင္စင္ယူတဲ့ အသက္အရြယ္ေရာက္သည့္တိုင္ ကဗ်ာကို ခ်စ္ျမတ္ႏိုးစြာနဲ႔ ဆက္လက္
ေလ့လာသင္ယူေနဆဲ၊ ေခတ္ၿပိဳင္ပံုစံမ်ိဳးစံုနဲ႕ ေရးသားေနဆဲ ကဗ်ာဆရာတစ္ဦး
ျဖစ္ပါတယ္။ သူ႔ရဲ႕ ကဗ်ာျဖတ္သန္းမႈကို အင္တာဗ်ဴး အေျဖေတြမွာ
ဖတ္ရႈႏိုင္ပါတယ္။
.
သူ႔ဘဝအေၾကာင္း
အက်ဥ္းခ်ဳပ္၊ သူ႔ကို ေမးျမန္းခဲ့တဲ့ အင္တာဗ်ဴးနဲ႕ သူ႕ရဲ႕ ထင္ရွားတဲ့
ကဗ်ာႏွစ္ပုဒ္ကို မိတ္ဆက္ တင္ျပလိုက္ပါတယ္။ အင္တာဗ်ဴးကေတာ့
အိုင္အိုဝါတကၠသိုလ္ International Writing Program(IWP) မွာ
ဆံုေတြ႔ခဲ့တဲ့အခိုက္ ေဘာ့စဝါနာက အာဖရိကန္ကဗ်ာဆရာမ တီေဂ်ဒီးမားနဲ႔
ပန္ဒိုရာတို႔က ေမးျမန္းခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။
ဂ်က္ဖရီ
ပါပရိုရာ ဟိုးလ္မန္း ကို ၁၉၄၇ ခုႏွစ္မွာ လန္ဒန္ၿမိဳ႕မွာ ေမြးခဲ့ပါတယ္။
၁၉၅၀ မွာ သူ႔မိဘေတြနဲ႔အတူ နယူးဇီလန္ကို ေျပာင္းေရႊ႕လာခဲ့တယ္။
ေတာင္ပိုင္းေဒသ ကမ္းရိုးတမ္းက ေက်ာက္မီးေသြးမိုင္းလုပ္ငန္း ပတ္ဝန္းက်င္မွာ
ႀကီးျပင္းလာခဲ့ၿပီး အဲဒီ ဘဝဟာ သူ႕ရဲ႕ စာေတြအေပၚ ထင္ဟပ္ေနခဲ့ပါတယ္။ ဂ်က္ဖရီ
ဟာ သူ႔အခ်စ္ဦးျဖစ္တဲ့ ကဗ်ာအျပင္ သမုိင္း၊ မွတ္တမ္း စတဲ့ သုတစာေတြ၊
ေဝဖန္သံုးသပ္ခ်က္နဲ႔ ပညာရပ္ဆိုင္ရာ ေဆာင္းပါးေတြ ေရးသားပါတယ္။
လတ္တေလာမွာေတာ့ ခရစ္ခ်ပ္ခ်္မွာ ရွိတဲ့ ကန္တာဘာရီ တကၠသိုလ္မွာ Senior
Adjunct Fellow အျဖစ္ လုပ္ကိုင္ေနပါတယ္။ (၂၀၁၂ ႏိုဝင္ဘာမွာ ပင္စင္ယူမယ္လို႔
ေျပာခဲ့ပါတယ္။)
.
သူ႕ကဗ်ာစာအုပ္ ၇ အုပ္ထဲက ပထမဆံုး စာအုပ္ကို ၁၉၇၄ ခုႏွစ္မွာ ထုတ္ေဝခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ဆံုးထုတ္ေဝခဲ့တဲ့ ကဗ်ာစာအုပ္ကေတာ့
၂၀၁၂ ခုႏွစ္မွာ ကန္တာဘာရီ တကၠသိုလ္က ထုတ္ေဝတဲ့ “လႈပ္ခါခ်ျခင္း ၆.၃”
ျဖစ္ပါတယ္။ ငလ်င္အေၾကာင္းကို အေျခခံတဲ့ ကဗ်ာေတြျဖစ္ပါတယ္။
သုတစာေပအေနနဲ႕ေတာ့ သမိုင္းစာအုပ္တစ္အုပ္ျဖစ္တဲ့ “ကမၻာႏွစ္ခုရဲ႕
အေကာင္းဆံုး” စာအုပ္ကို ၂၀၁၀ မွာ ထုတ္ေဝခဲ့ၿပီး
“ေပ်ာက္ဆံုးေနတဲ့ေလယာဥ္မွဴး” စာအုပ္ကို ၂၀၁၃ စင္တင္ဘာမွာ ထုတ္ေဝပါမယ္။
.
.
ေမး။ ။ ဆရာက အခ်ိန္ျပည့္စာေရးဆရာတစ္ေယာက္ ျဖစ္ပါသလား။ မဟုတ္ခဲ့ဘူးဆိုရင္ တျခားဘာေတြမ်ား လုပ္ပါသလဲ။
ေျဖ။ ။အခုဆိုရင္ေတာ့
ဟုတ္ပါတယ္။ အခ်ိန္တုိင္းလိုလိုေရးတဲ့ စာေရးဆရာေပါ့။ ဒါေပမယ့္
အဲဒီလိုျဖစ္လာဖို႔ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ အခ်ိန္ယူခဲ့ရတယ္။ ၂၀၁၂
ႏိုဝင္ဘာလကုန္မွာ ကၽြန္ေတာ္ အသက္ ၆၅ ႏွစ္ျပည့္လို႔ အစိုးရဆီက ပင္စင္လစာ
ရေတာ့မယ္။ အဲဒီအခ်ိန္က်ရင္ေတာ့ ကၽြန္ေတာ့္ရဲ႕ ဘဝမွာ ပထမဆံုးအေနနဲ႔
ပင္စင္စား အခ်ိန္ျပည့္ စာေရးဆရာျဖစ္ေတာ့မယ္။ အလုပ္ကေန အနားယူတယ္ ဆိုတာကေတာ့ ဘာကုိဆိုလိုမလဲ မသိဘူး။ နယူးဇီလန္နဲ႔ တျခားဘယ္ေနရာက စာေရးဆရာေတြမဆို
စာေရးတာတစ္ခုတည္းနဲ႔ အသက္ေမြးဖို႔ ခက္ခဲပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္က အခ်ိန္ျပည့္
အသက္ရွင္ေနထုိင္တဲ့ လူသားတစ္ေယာက္ပါ။ ဒီေတာ့လည္း ကၽြန္ေတာ္ဟာ ဘာသာစကားနဲ႔
အေတြ႔အႀကံဳေတြကို စုပ္ယူထားၿပီး စာေရးဖို႔ အၿမဲအဆင္သင့္ ျဖစ္ေနပါတယ္။
ကၽြန္ေတာ္ထုိင္ၿပီး တစ္ခုခု ေရးလိုက္တဲ့အခါ စာမ်က္ႏွာေတြေပၚမွာ
ေရာက္လာမယ့္စာေတြ တစ္နည္းနည္းနဲ႔ ျဖစ္လာပါတယ္။
.
ေမး။ ။ဘာေၾကာင့္ ဘယ္သူ႔အတြက္ ဆရာ စာေရးပါသလဲ။
ေျဖ။ ။
ကၽြန္ေတာ္ စာေရးရတာ ေပ်ာ္ရႊင္ႏွစ္ၿခိဳက္လို႔ ေရးတာပါ။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့
စကားလံုးေတြနဲ႔ ကစားရတာ ႀကိဳက္လို႔ပါ။ မူလတန္းေက်ာင္းသား အရြယ္ကတည္းက
ကၽြန္ေတာ့္ အဂၤလိပ္စာ စြမ္းရည္ကို ျမင္ၾကတဲ့ ဆရာဆရာမေတြရဲ႕ အားေပးမႈကို
ရခဲ့ပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ့္ အသက္ ၁၁ ႏွစ္အရြယ္မွာ ေလယာဥ္ပ်ံကို စတီထြင္ခဲ့တဲ့
ရိုက္ညီေနာင္အေၾကာင္း ပထမဆံုး ကဗ်ာကို ေရးခဲ့တယ္။ ဒီေတာ့ ကၽြန္ေတာ္က
ကိုယ့္အတြက္လည္း စာေရးသလို စာဖတ္ပရိသတ္သာ ရွိခဲ့ရင္ သူမ်ားေတြအတြက္ပါ
စာေရးတယ္လို႔ ထင္ပါတယ္။ တကယ္လို႔ ကၽြန္ေတာ့္စာအုပ္ေတြကို ဘယ္သူမွ
ဝယ္မဖတ္ေတာင္မွ ကိုယ့္ဘာသာေရးၿပီး ကိုယ့္ဘာသာဖတ္ပါမယ္။ ကၽြန္ေတာ့္အတြက္ေတာ့ စာေရးျခင္းက အသက္ရွဳျခင္းနဲ႔ တူပါတယ္။
.
ေမး။ ။ဆရာဟာ International Writing Program ကို ဘယ္လိုေရာက္လာခဲ့ပါသလဲ။
ေျဖ။ ။
စာေပမဂၢဇင္းတစ္ခုမွာ ေၾကာ္ျငာေတြ႔လို႔ပါ။ (ဒီအစီအစဥ္ရွိမွန္းကိုေတာ့
အရင္ကတည္းက သိပါတယ္။ တျခား နယူးဇီလန္ စာေရးဆရာေတြ သြားခဲ့ၾကမွန္းကိုလည္း
သိပါတယ္။) ကၽြန္ေတာ္ ေလွ်ာက္လႊာတင္လိုက္ပါတယ္။ ကံေကာင္းေထာက္မစြာပဲ
ေရြးခ်ယ္ခံရပါတယ္။
.
ေမး။ ။ဒီအစီအစဥ္ မွာ ဘယ္လိုေတြ ပါဝင္ဖို႔ စိတ္ကူးႀကံစည္ ထားခဲ့ပါသလဲ။ တကယ့္တကယ္ အုိင္အိုဝါကို ေရာက္လာေတာ့ ဘာေတြလုပ္ျဖစ္ပါသလဲ။
ေျဖ။ ။
ကၽြန္ေတာ့္ အႀကံအစည္ကေတာ့ ေရးလက္စ ကဗ်ာစာမူႏွစ္ခုကုိ ဆက္လုပ္ဖို႔ပါ။
ဒါေပမယ့္ မၿပီးေသးပါဘူး။ တစ္ခုက ေဘာ့ဘ္ဒီလန္ အေၾကာင္းပါ ေနာက္တစ္ခုကေတာ့
၁၉၆၀ ခုႏွစ္ေတြမွာ နယူးဇီလန္နဲ႕ ၾသစေတးလ်က သိုးေမႊးထုတ္လုပ္ေရး လုပ္ငန္းမွာ
လုပ္ခဲ့တဲ့ ကၽြန္ေတာ့္ အေတြ႕အႀကံဳေတြကို အေျခခံထားပါတယ္။ I ကၽြန္ေတာ္ဟာ
မႏွစ္က နယူးဇီလန္တကၠသိုလ္မွာ ရွိေနပါတယ္။ ၂၀၁၁ ခုႏွစ္က ဝိုင္ကာတို
(Waikato) မွာ အဲဒီႏွစ္ခုကို ေရးမလုိ႔
စိတ္ကူးပါေသးတယ္။ ကၽြႏ္ေတာ့္ ဇာတိၿမိဳ႕ျဖစ္တဲ့ ခရစ္ခ်ပ္ခ်္မွာ
ငလ်င္ေတြအရမ္းမ်ားတဲ့အတြက္ သုတစာေပတစ္ပုဒ္လည္း ေရးေနခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ေတာ့
အဲဒီ့အစား ငလ်င္အေၾကာင္း ကဗ်ာေတြပဲ ေရးျဖစ္ခဲ့တယ္။ လႈပ္ခါခ်ျခင္း ၆.၃
ဆိုတဲ့ အဲဒီစာအုပ္ကို ၂၀၁၂ ဇူလိုင္က ထုတ္ေဝခဲ့ပါတယ္။ အခု အုိင္အိုဝါကို
ေရာက္တဲ့အခါမွာေတာ့ ကၽြန္ေတာ့္ရဲ႕ ေနထိုင္မႈ အေတြ႔အႀကံဳေတြကို ဘေလာ့ဂ္မွာ
ေရးျဖစ္ေနၿပီး ၊ သုတ မွတ္တမ္းတစ္ခုကိုလည္း အေခ်ာသတ္ တည္းျဖတ္ေနပါတယ္။
ၿပီးေတာ့ ကဗ်ာေတြလည္း ေရးေနပါတယ္။ ကဗ်ာနဲ႔ မဆိုင္တဲ့ တျခား
အေၾကာင္းအရာေတြကိုလည္း ေရးျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီထဲက တစ္ခုကေတာ့ “ဖာနန္ဒို ပီဆိုရာ
(ေပၚတူဂီ ကဗ်ာဆရာ)” ကို ကၽြန္ေတာ္ခ်စ္သလို ခ်စ္တဲ့သူေတြ အတြက္ပါ။
.
ေမး။ ။ဆရာေနထုိင္တဲ့ နယူးဇီလန္ရဲ႕ စာေပျမင္ကြင္းကို ေျပာျပႏိုင္မလား။
ေျဖ။ ။
ဘုရားေရ… ဒါအင္မတိအင္မတန္ကို ေျဖရခက္တဲ့ေမးခြန္းပဲ။ (သင္ရိုးတစ္ခုလံုး
ဒီတကၠသိုလ္မွာ သင္ပါတယ္) ကမၻာေပၚက တျခားဘယ္ေနရာမွာမဆို ေတြ႕ႏိုင္တဲ့
ျမင္ကြင္းေတြ နယူးဇီလန္မွာ အမ်ားႀကီး ရွိပါတယ္။ အဲဒီ ျမင္ကြင္းေတြထဲမွာ
ျမင္ကြင္းေတြ ထပ္ရွိပါေသးတယ္။
ကၽြန္ေတာ္တို႔ရဲ႕
အႀကီးဆံုးၿမိဳ႕ျဖစ္တဲ့ ေအာက္ကလန္ မွာ (ကမၻာေပၚမွာ
ပိုလီနီးရွန္း(Polynesian) လူဦးေရ အမ်ားဆံုး ၿမိဳ႕ပါ) လူမ်ိဳးေပါင္းစံု
စုေဝးေနထုိင္ၾကပါတယ္။ ဆမုိဆမ္ (Samosan) ရက္ပါေတြ၊ ေမာရိ(Maori)
စာေရးဆရာေတြ၊ တရုတ္ ျပဇာတ္ေရးဆရာေတြ စသျဖင့္ရွိၾကပါတယ္။ ၿမိဳ႕ေတာ္
ဝယ္လင္တန္မွာဆိုရင္ IIML (International Institute of Modern Letters)
ရွိပါတယ္။ အဲဒီအင္စတီက်ဴက မာစတာဘြဲ႕ေတြ၊ ပါရဂူဘြဲ႕ေတြ၊ အႏုပညာမာစတာဘြဲ႕ေတြ
စသည္ျဖင့္ အမ်ားႀကီး ထုတ္လုပ္ေပးပါတယ္။ ေစာေစာကေျပာခဲ့တဲ့
နယ္ေျမေတြရဲ႕ျပင္ပက တျခားၿမိဳ႕ႀကီးေတြမွာလည္း ဝါရင့္စာေရးဆရာေတြ
ရွိၾကပါတယ္။ ေတာင္ပိုင္းကၽြန္းက ခရစ္ခ်ပ္ခ်္(ကၽြန္ေတာ္ ေနတဲ့ေနရာ) နဲ႕
ေတာင္ဘက္စြန္းက ဒန္နီဒင္မွာဆိုရင္လည္း အားေကာင္းတဲ့ စာေပအသိုင္းအဝိုင္းေတြ
ေနထုိင္ၾကပါတယ္။
ဟိုး ၁၉၇၀ ခုႏွစ္ ပုိလီနီးရွန္းေတြရဲ႕ စာေပထြန္းကားတဲ့ေခတ္က လက္ဆင့္ကမ္းခဲ့တဲ့ ႏုပ်ိဳမႈနဲ႔
လူမ်ိဳးစံုလင္မႈဟာ ယေန႔ေခတ္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ လက္ရာေတြအတြက္ အေရးပါတဲ့
အမွတ္လကၡဏာေတြ လို႔ ေျပာႏိုင္မယ္ ထင္ပါတယ္။ ။ ကၽြန္ေတာ္ကေတာ့
ႏုလည္းမႏုပ်ိဳ၊ မာအိုရိ ဒါမွမဟုတ္ ဆာမိုဆန္ တစ္ေယာက္လည္း မဟုတ္ပါဘူး။
ဒါေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ္ဟာ စာေရးဆရာတစ္ေယာက္ပါ။ တုိင္းရင္းသား စာေပေတြမွာ
ရႈပ္ေထြးမႈနဲ႕ လူသားဆုိင္ရာ ကြဲျပားျခားနားမႈေတြ အၿမဲရွိပါတယ္။
.
ေမး။ ။ ဆရာတို႔ႏိုင္ငံမွာ
စာေပပြဲေတာ္ေတြ ဘယ္ေလာက္ မၾကာခဏ က်င္းပပါသလဲ။ ဘာေတြကို အဓိကထားၿပီး
က်င္းပေလ့ရွိပါသလဲ။ ဥပမာ ကဗ်ာ၊ သုတ၊ အေထြေထြအႏုပညာ စသည္ျဖင့္ေပါ့။
ေျဖ။ ။အခ်က္အခ်ာက်တဲ့
ေဒသေတြမွာ ပံုမွန္က်င္းပတဲ့ စာေပပြဲေတာ္ေတြရွိပါတယ္။ တခ်ိဳ႕က
တစ္ႏွစ္တစ္ႀကိမ္၊ တခ်ိဳ႕က ႏွစ္ႏွစ္တစ္ႀကိမ္။ အဲဒီပြဲေတြက အေရးႀကီးတဲ့
နယ္ပယ္ေတြကို ၿခံဳငံုမိပါတယ္။ ဝယ္လင္တန္ၿမိဳ႕နဲ႕ ခရစ္ခ်ပ္ခ်္ၿမိဳ႕မွာလည္း
အႏုပညာပြဲေတာ္ေတြ ရွိပါတယ္။
.
ေမး။ ။ ျပည္တြင္းမွာ ခ်ီးျမွင့္ၾကတဲ့ စာေပဆုေတြရွိပါသလား။ အဲဒီဆုေတြရဖို႔ ဘယ္ဘာသာစကားေတြနဲ႔ ေရးသားဖို႔လိုပါသလဲ။
ေျဖ။ ။ဟုတ္ကဲ့။
အေရးပါတဲ့ နယူးဇီလန္စာေပဆု တစ္ခုရွိပါတယ္။ (အဲဒီဆုကို ကၽြန္ေတာ္တို႔ရဲ႕
အဓိက စာပို႔ေဆာင္ေရး ျဖစ္တဲ့ နယူးဇီလန္ စာတိုက္ဌာနက ပံ့ပိုးပါတယ္။
စာေရးဆရာေတြက The Posties လို႔ေခၚပါတယ္။) တစ္ခ်ိန္ကေတာ့
ဝိုင္ထုတ္လုပ္သူတစ္ဦးျဖစ္တဲ့ မြန္တာနာ က ပံ့ပိုးခဲ့ဖူးပါတယ္။ ဒါေပမယ့္
၂၀၁၂ ခုႏွစ္ကတည္းက ဆုအမ်ိဳးအစားေတြကို ေလွ်ာ့ခ်ခဲ့ပါတယ္။
ကၽြန္ေတာ့္အျမင္အရေတာ့ အဲဒါ မွားပါတယ္။ အဲဒါ စာေရးဆရာေတြအတြက္
အသိအမွတ္ျပဳခံရဖို႔ နယ္ပယ္က်ဥ္းသြားေပၿပီးေတာ့
သူတို႔စာအုပ္ေတြယွဥ္ၿပိဳင္ဖို႔ ထုတ္ေဝသူ နည္းသြားေစပါတယ္။ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္က
ႏွစ္စဥ္ေပးတဲ့ ကဗ်ာဆု၊ ရသစာေပဆုနဲ႔ သုတစာေပဆုေတြလည္း ရွိပါတယ္။
(မ်ားေသာအားျဖင့္ေတာ့ ကာလရွည္ၾကာ ေရးသားေနၿပီး အသိအမွတ္ျပဳခံရတဲ့
စာေရးဆရာေတြအတြက္ပါ) ။ နယူးဇီလန္ ေဒၚလာ ေျခာက္ေသာင္း ဆုေၾကးဟာလည္း
ဆုရသူေတြအတြက္ အေတာ္မ်ားတဲ့ ပမာဏပါ။ ကဗ်ာဂုဏ္ထူးေဆာင္ဘြဲ႕ ကိုလည္း
ႏွစ္ႏွစ္တာ သက္တမ္းအတြက္ ေရြးခ်ယ္ခန္႔အပ္ေလ့ရွိပါတယ္။ ေမာရိဘာသာစကားနဲ႔
ဆုတစ္ခုလည္း ရွိပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အဂၤလိပ္ဘာသာက ပိုလႊမ္းမိုးပါတယ္။
.
ေမး။ ။ဆရာတို႔ႏိုင္ငံမွာ
ကဗ်ာကို က်ယ္က်ယ္ေလာင္ေလာင္ အသံထြက္ၿပီး ဖတ္ေလ့၊ ရြတ္ဆို္ေလ့၊သရုပ္ေဖာ္ေလ့
ရွိၾကပါသလား။ ရိွခဲ့တယ္ဆိုရင္ အဲဒါဟာ ေခတ္ၿပိဳင္လႈပ္ရွားမႈ တစ္ရပ္လား၊
ယဥ္ေက်းမႈ ထံုးတမ္းစဥ္လာမွာ ပါခဲ့လို႔ ဆက္ရြတ္ေနၾကတာလား။
ေျဖ။ ။
ဟုတ္ပါတယ္။ တစ္နည္းနည္းနဲ႔ ကဗ်ာသရုပ္ေဖာ္ျခင္း (ကဗ်ာဖတ္ျခင္းလို႔
ေခၚေလ့ရွိတဲ့အရာေတြ) ဟာ အနည္းဆံုး ၁၉၅၀ ခုႏွစ္ေတြကတည္းက စတင္ခဲ့ပါတယ္။
ကၽြန္ေတာ္ စတင္ခဲ့တဲ့ ၁၉၇၀ ခုေတြမွာေတာ့ ကဗ်ာရြတ္ျခင္းနဲ႕ သရုပ္ေဖာ္ျခင္း
ယဥ္ေက်းမႈဟာ ထြန္းကားေနပါၿပီ။ ၁၉၉၀နဲ႔ ၂၀၀၀ ခုႏွစ္ေတြမွာ ရက္ပ္နဲ႔
လမ္းေဘးကဗ်ာေတြ၊ လမ္းႀကိဳလမ္းၾကားမွာ ကဗ်ာရြတ္တာေတြ အဲဒီလို ႏႈတ္ကရြတ္ဆို
တဲ့ ကဗ်ာသရုပ္ေဆာင္မႈေတြဟာ တရွိန္ထိုးထြန္းကားလာခဲ့ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္
ၿမိဳ႕ျပ ပိုလီနီးရွန္း လူငယ္ေတြၾကားမွာ ေခတ္စားပါတယ္။ (တခါတေလက်ေတာ့လည္း
ဒါဟာ ေတာ္လွန္တဲ့သေဘာ၊ ဒါမွမဟုတ္ လူမႈေရးဆုိင္ရာ သရုပ္ေဖာ္မႈသေဘာပါ)
.
ေမး။ ။ဆရာက ဘယ္ဘာသာစကားေတြနဲ႔ စာေရးသားပါသလဲ
ေျဖ။ ။ကၽြန္ေတာ္ဟာ
အသက္ ၅၀ အရြယ္မွ စနစ္တက်သင္ယူျဖစ္ခဲ့တဲ့ ဒုတိယဘာသာစကားျဖစ္တဲ့ ေမာရိ
ဘာသာနဲ႔လည္း ကဗ်ာေတြေရးေပမယ့္ အဓိကအားျဖင့္ေတာ့ အဂၤလိပ္ဘာသာနဲ႔ ေရးပါတယ္။ အဲဒီ
ေမာရိဘာသာကို ကၽြန္ေတာ္ အထက္တန္းေက်ာင္းတက္ခ်ိန္ ၁၉၆၁-၁၉၆၅ ကာလေတြမွာ
မသင္ၾကားခဲ့ရဘူး။ ၁၉၇၀ခုႏွစ္ေႏွာင္းပိုင္း ကာလေတြမွာ တကၠသိုလ္ေရာက္မွ
သင္ယူခြင့္ရခဲ့တယ္။ နယူးဇီလန္သားေတြဟာ အေရအတြက္ အနည္းငယ္သာရွိတဲ့
ေမာရိလူမ်ိဳး ေဒသခံေတြကလြဲလို႔ မ်ားေသာအားျဖင့္ အဂၤလိပ္ဘာသာ
တစ္မ်ိဳးတည္းကို ေျပာဆိုၾကပါတယ္။ ၁၉၉၀ ခုနွစ္ကတည္းက
တျဖည္းျဖည္းမ်ားျပားလာတဲ့ အာရွတိုက္သား ေရႊ႕ေျပာင္းေနထုိင္သူေတြေၾကာင့္
လမ္းမေတြေပၚမွာ တရုတ္စကားသံေတြကိုလည္း ၾကားေနရပါတယ္။ (ဒါဟာ
ကၽြန္ေတာ္ငယ္ငယ္ကဆို ေတြးမၾကည့္ႏိုင္စရာပါ။) ကၽြန္ေတာ့္ရဲ႕
သမိုင္းအေရးအသားေတြထဲမွာ ေမာရိဘာသာစကားေတြ (စကားလံုးေတြ၊ စကားစုေတြ)
ပါဝင္ပါတယ္။ ေမာရိဘာသာ အရင္းအျမစ္ထဲက ကိုးကားၿပီး ဘာသာျပန္ပါတယ္။
.
ေမး။ ။ဆရာတို႔ႏိုင္ငံမွာ ဘာသာစကား ဘယ္ႏွစ္မ်ိဳးရွိပါသလဲ။ ဘယ္ႏွစ္မ်ိဳးက စာေပလက္ရာအျဖစ္ တည္ရိွပါသလဲ။
ေျဖ။ ။
အေပၚမွာ ေျပာခဲ့သလိုပါပဲ။ အဂၤလိပ္စာ (အမ်ားသံုးဘာသာ)၊ ေမာရိ၊ ဆာမိုရန္
တြန္ဂန္၊ ႏြီယန္၊ မန္ဒရင္း ။ အဂၤလိပ္စကား မဟုတ္တဲ့ ဘာသာစကား ေျပာသူေတြထဲမွာ
အနည္းငယ္ကသာ နယူးဇီလန္ႏိုင္ငံအတြင္းမွာ က်ယ္ျပန္႔တဲ့ စာေပယဥ္ေက်းမႈကို
လိုက္စားပါတယ္။
.
ေမး။ ။ဆရာ့ရဲ႕ စာေပေတြကို လႊမ္းမိုးတဲ့ စာေရးဆရာေတြဟာ ဘယ္သူေတြလဲ။ ဘယ္ႏိုင္ငံကပါလဲ။ အမ်ားဆံုး စာေရးဆရာ ၃ ေယာက္ကို ေျပာျပပါလား။
ေျဖ။ ။ James K Baxter (New Zealand)၊ Osip Mandelstam (Russia)၊ နဲ႔ Pablo Neruda (Chile) ပါ။ တျခားစာေရးဆရာေတြကို
ဖတ္ရႈျခင္းဟာ “the Yin of writing’s Yang” လုိ႔ ေျပာခ်င္ပါတယ္။
ဘာလႊမ္းမိုးမႈမွ မရွိခဲ့ရင္ စာေရးဆရာ မျဖစ္ပါဘူး။ တျခားလူေတြေရးထားတဲ့
စာေတြကို ဖတ္ျခင္းအားျဖင့္ စာေရးဆရာေတြဟာ စာေရးသားျခင္းကို သင္ယူခဲ့ၾကတာပါ။
လႊမ္းမိုးခံရမွာစိုးလို႕ တျခားသူေတြရဲ႕စာကို မဖတ္ဖူးလို႔ေျပာသူေတြဟာ
အရူးပါပဲ။ ကၽြန္ေတာ္တို႔
အားလံုးဟာ စံျပေတြ နမူနာေတြ လိုအပ္ၾကပါတယ္။ ၿပီးေတာ့ တျဖည္းျဖည္းနဲ႔
သူတို႔ကို လြန္ေျမာက္ တိုးတက္လာၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ သူတို႔ရဲ႕
သက္ေရာက္မႈကေတာ့ စြန္းထင္းေနၾကစၿမဲပါ။ စာေရးဆရာေတြဟာ ခိုင္မာအားေကာင္းတဲ့
ဝါရင့္စာေရးဆရာတစ္ေယာက္ (ဒါမွမဟုတ္လည္း တစ္ေယာက္ထက္ပိုၿပီး) ကို
ေရြးခ်ယ္ဖို႔လိုတယ္။ ၿပီးေတာ့မွ ပိုၿပီးရင့္က်က္တဲ့ဆီကို တျဖည္းျဖည္း
တိုးတက္သြားရမယ္လို႔ ကၽြန္ေတာ္ထင္ပါတယ္။ တုျခင္း
စုျခင္းကေန ကိုယ္ပိုင္သီးသန္႔ ဟန္အသစ္ကို ျပဳၾကဖို႔ပါ။
ကၽြန္ေတာ္တို႔အားလံုးဟာ ဘီလူးႀကီးေတြရဲ႕ ပခံုးေပၚမွာ မတ္တပ္ရပ္ေနၾကပါတယ္။
ေအာ္ရီဂ်င္နယ္ျဖစ္ျခင္း ဆိုတာကလည္း အလြန္အက်ဴး အမႊမ္းတင္ခံေနရၿပီး
စာေပမထြန္းကားမီ ယဥ္ေက်းမႈေတြမွာ နည္းနည္းပဲ အသံုးက်ပါတယ္။
ႏႈတ္တိုက္ယဥ္ေက်းမႈဟာ အေရးႀကီးတာေတြ အားလံုးကို အလြတ္မွတ္မိေစပါတယ္။ ရြတ္ဆိုျခင္း၊
ရြတ္ဖတ္ျခင္း ၊ ဒါေတြဟာ မိမိကိုယ္ကို ေဖာ္ျပဖို႔ အတြက္ မဟုတ္ဘဲ
မ်ိဳးရိုးဆိုင္ရာ မွတ္တမ္းေတြအတြက္ (မွတ္မိဖို႔) ကိရိယာတန္ဆာပလာ ေတြပါ။
ကိုယ့္ကိုယ္ကို သတိရွိတဲ့ပုဂိၢဳလ္၊ မူရင္း သူရဲေကာင္းဟာ
ရိုမန္႔တစ္ကာလေနာက္ပိုင္းနဲ႔ စာေပယဥ္ေက်းမႈေနာက္ပိုုင္းက ပံုရိပ္ပါ။
အဲဒီလူဟာ အခုေတာ့ ကိုယ့္ကိုယ္ကို သက္သာေအာင္ နည္းနည္း
အလိုလိုက္လာႏုိင္ပါၿပီ။ အလြယ္တကူမွတ္မိႏိုင္စရာ စာေတြကို
ပုံႏွိပ္ထုတ္ထားလို႔ရပါၿပီ။
.
ေမး။ ။ စာဖတ္သူေတြက ဆရာ့ရဲ႕ အေရးအသားေတြကို ဘယ္လို လႊမ္းမိုးမႈရွိပါသလဲ
ကၽြန္ေတာ္မသိဘူး၊ အယ္ဒီတာေတြက ကၽြန္ေတာ့္ကို စာကူျပင္ေပးတာမ်ိဳးက လြဲလို႔ေပါ့။ စာဖတ္သူေတြဆီက
အလးအနက္ တံု႔ျပန္မႈမ်ိဳး အနည္းငယ္သာ လာဖူးပါတယ္။ ဒါေပမယ့္
ကၽြန္ေတာ္ေရးတာေတြကို ဖတ္ခ်င္ေနတဲ့ စာဖတ္သူ တစ္ေယာက္ေလာက္ေတာ့ ရိွမယ္လို႔
ထင္ပါတယ္။
.
ကၽြန္ေတာ္စာေရးရျခင္းဟာ
ကၽြန္ေတာ္ တကယ္ဖတ္ခ်င္တဲ့ ဟာမ်ိဳးကို ရွာမေတြ႔လို႕ ကိုယ့္ဘာသာေရးတာပါ။
တျခားလူေတြလည္း ကၽြန္တာ္ခံစားရသလို ခံစားရတာ ျဖစ္ေကာင္းျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
တခါတေလေတာ့ လူေတြက ကဗ်ာတစ္ပုဒ္ဟာ သူတို႔အေပၚ ဘယ္ေလာက္
သက္ေရာက္မႈရွိတယ္ဆိုတာ ေျပာျပၾကပါတယ္။ အဲဒီလိုဟာက “အေဖေလာက္ႀကီးမားတဲ့အရာ”
ကဗ်ာမွာ အေတာ္ေတြ႔႔ရပါတယ္။ ဒါက ဆံုးပါးသြားတဲ့ အေဖတစ္ေယာက္အေၾကာင္း
ကဗ်ာတစ္ပုဒ္ဆိုေတာ့ အံ့ၾသစရာေတာ့မဟုတ္ပါဘူး။ အဲဒီအေဖကလည္း သူ႔အေတြ႔အႀကံဳေတြက
သူ႔ကိုေျပာင္းလဲေပးလုိက္တဲ့ စစ္ျပန္တစ္ေယာက္၊ ၿပီးေတာ့ မိသားစုနဲ႔လည္း
ျပန္မဆက္သြယ္ႏိုင္၊ ဖိစီးေနတဲ့ ေဒါသေတြ ေၾကာက္ရြံ႔မႈေတြကိုလည္း
အရက္အလြန္အကၽြံေသာက္တဲ့ နည္းလမ္းကလြဲလို႔ မတြန္းလွန္ႏိုင္တဲ့ လူတစ္ေယာက္ပါ။
ဒါဟာ ကၽြန္ေတာ္တို႔
ဒုတိယကမၻာစစ္ မ်ိဳးဆက္ထဲမွာ လူတိုင္းလိုလို ေတြ႔ႀကံဳရတဲ့ အေတြ႔အႀကံဳပါ။
ဒီေတာ့ အဲဒီမ်ိဳးဆက္ထဲက အနည္းဆံုး တစ္ေယာက္ကေတာ့ ဒီကဗ်ာထဲက ဇာတ္လမ္းမ်ိဳး
ၾကားဖူးၾကမွာပါ။ ဒါေပမယ့္ အဲဒီလို စာဖတ္သူ ဒါမွမဟုတ္ နားေထာင္သူတစ္ေယာက္ကို
ရွာေတြ႔ဖို႔ဆိုတာ ဘယ္သူမွ အာမဘေႏၱမခံႏိုင္ပါဘူး။ အဲဒီကဗ်ာကိုေရးရတာဟာ
ကိုယ့္ကိုယ္ကို လြတ္ေျမာက္ေအာင္ လႊတ္ေပးဖို႔နဲ႔
ကိုယ့္ေမြးရာပါအရည္အခ်င္းကို အသံုးခ်ဖို႔ပါ။ ေလဆိပ္ေတြမွာေရာင္းေနတဲ့
ေဖာ္ျမဴလာ ဝတၳဳ ေရးေနတာမဟုတ္ပါဘူး။ (ေဖာ္ျမဴလာ ဝတၳဳေရးဖို႔ ကၽြန္ေတာ္
ႀကိဳးစားၾကည့္ရင္ ေကာင္းမလား။ ဒါလည္း မလြယ္ပါဘူးေလ။ ဘယ္ စာအေရးအသားမွ
မလြယ္ပါဘူး။)
.
ေမး။ ။ဆရာ့ရဲ႕ လက္ရာေတြကို ဘာသာျပန္တဲ့အခါ ဘာေတြ ေပ်ာက္ဆံုးသြားတယ္လို႔ ထင္ပါသလဲ။
ေျဖ။ ။အင္း..
ကၽြန္ေတာ္ပထမဆံုးေတြးမိတာက ဘာေတြ ရလာသလဲဆိုတာပါ။ အျခား စာေရးဆရာေတြနဲ႕
ဘာသာျပန္ဆရာေတြက ကဗ်ာတစ္ပုဒ္ကို အာရုံစူးစိုက္မႈ ရေလာက္ေအာင္ ဘာထိုက္တန္သလဲ
ဆိုတဲ့ ေကာင္းက်ိဳးပါ။ ကၽြန္ေတာ္ဟာ ဘာသာျပန္ျခင္းကေန ေကာင္းက်ိဳးေတြ
အမ်ားႀကီးရခဲ့ပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္ ေစာေစာက ေျပာခဲ့တဲ့ ရုရွနဲ႕ စပိန္
နာမည္ေတြကိုပဲ ၾကည့္ပါ။ (တျခားနာမည္ေတြလည္း ဆက္ေျပာလို႕ရပါေသးတယ္။) ဒီေတာ့
ဘာသာျပန္တဲ့အခါ ကၽြန္ေတာ့္စာကို ဖတ္တဲ့သူေတြကို ရလိုက္တယ္ လို႔ထင္ပါတယ္။
စာေရးဆရာတစ္ေယာက္အဖို႔ ထုတ္ေဝၿပီးတဲ့အခါ ဒီ့ထက္ေကာင္းတဲ့ ဆုလာဒ္မ်ား
ရွိဦးမလား။ ေပ်ာက္ဆံုးမႈေတြအေၾကာင္း ေျပာရရင္ေတာ့ တခ်ိဳ႕ ေဒသိယ
အညႊန္းေတြကေတာ့ ဘာသာျပန္ဖို႔ ခက္ခဲမယ္။ ဥပမာ ကၽြန္ေတာ့္ရဲ႕
“ေက်ာက္မီးေသြးမိုင္း” ကဗ်ာထဲက Dog Watch ဆိုတဲ့ စာလံုးမ်ိဳး။
ဒီစကားလံုးကို ဘယ္လိုလုပ္ၿပီးေတာ့ Night Shift လို႔ေျပာင္းၿပီး Dog Watch
ဆိုတဲ့ စကားလံုးက ဆုိလိုတဲ့ အဓိပၸာယ္ေလးနက္မႈမ်ိဳးကို တူတူညီညီ သယ္ေဆာင္လာမယ္လို႔ ေမွ်ာ္လင့္လို႔ရမလဲ။ မိခင္ဘာသာစကားရဲ႕
ကဗ်ာကို တုိက္ရိုက္ျပန္ဆိုလိုက္တဲ့အခါ တစ္ခုခု ေပ်ာက္ဆံုးတတ္ပါတယ္။ Dog
ဆိုတာ ေပ်ာက္သြားပါတယ္။ ၿပီးေတာ့ ဒီလိုစကားလံုးမ်ိိဳးက သယ္ယူလာတဲ့
မသိစိတ္ရဲ႕ ေၾကာက္ရြံ႕မႈလည္း ေပ်ာက္ပါတယ္။ ဒီလိုေျပာျခင္းအားျဖင့္
ဘာသာျပန္လက္ရာတစ္ခုဟာ တျခားဘာသာစကားမွာ သူ႕စကားေတြနဲ႕သူ နားလည္ႏိုင္မယ့္
ကဗ်ာသစ္တစ္ပုဒ္ျဖစ္သြားတယ္လို႔ ကၽြန္ေတာ္ ယံုၾကည္ပါတယ္။
.
ေမး။ ။ ကဗ်ာစာအုပ္ ၇ အုပ္ထုတ္ခဲ့သူတစ္ဦးအေနနဲ႔ နယူးဇီလန္မွာ ထုတ္ေဝရတာ ဘယ္ေလာက္အထိ စိန္ေခၚမႈရွိပါသလဲ။
ေျဖ။ ။
စတင္ရတာ သိပ္ခက္ပါတယ္။ စိတ္ရွည္ဖို႔နဲ႕ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခိုင္မာဖို႔ လိုပါတယ္။
ျပည္တြင္း ကဗ်ာမဂၢဇင္းေတြ အမ်ားႀကီးရွိပါတယ္။ တခ်ိဳ႕က အရမ္းေကာင္းတဲ့
စာအုပ္ေတြပါ။ ဒါေပမယ့္ အႀကိဳက္ကိုယ္စီရွိၾကတဲ့ အယ္ဒီတာေတြအတြက္ အၿမဲတမ္း
စာမ်က္ႏွာေတြက အကန္႔အသတ္ရွိေနပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္ဟာ အဂၤလန္မွာ ဆယ္ႏွစ္
(၁၉၈၇-၁၉၉၇) သြားေနခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ အမ်ားႀကီး ပို႔တဲ့ ပယ္တဲ့အထဲက
ကဗ်ာအခ်ိဳ႕နဲ႕ ဝတၳဳတိုတစ္ပုဒ္သာ ထုတ္ေဝခံရပါတယ္။ အဂၤလန္မွာ သူတို႔က
ကၽြန္ေတာ့္ကို နားမလည္ၾကပါဘူး ဒါေပမယ့္
ဒီလန္ေတာမတ္စ္ ေျပာခဲ့သလို “ကၽြန္ေတာ့္လက္ရာ ေခါင္းမာတဲ့အႏုပညာ” နဲ႔
ေရွ႕ဆက္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီ့အျပင္ဘာလုပ္လို႔ ရမွာလဲေလ။ ဒါက ကၽြန္ေတာ့္ရဲ႕
တစ္စိတ္တစ္ပိုင္းျဖစ္ေနတယ္။ လန္ဒန္က တိုက္ခန္းမွာ ၁၉၉၃ ခုႏွစ္မွာ
“အေဖေလာက္ႀကီးမားတဲ့အရာ” ကို ေရးခဲ့ပါတယ္။
.
ကၽြန္ေတာ္
နယူးဇီလန္ကို ၁၉၉၇ ခုႏွစ္မွာ စာသင္ဖို႔ ျပန္လာတဲ့အခါ အဲဒီ ကဗ်ာကို
နယူးဇီလန္ ကဗ်ာဆရာေတြ အကဲျဖတ္ၾကတဲ့ ႏိုင္ငံအဆင့္ကဗ်ာၿပိဳင္ပြဲကို
ပုိ႔ခဲ့ပါတယ္။ ယွဥ္ၿပိဳင္တဲ့ကဗ်ာ ၁၀၀၀ ေက်ာ္ထဲမွာ အဲဒီကဗ်ာထဲက အသံကို
သူတို႔ ၾကားခဲ့ၾကပါတယ္။ ေနာက္ ႏွစ္ႏွစ္ၾကာတဲ့အခါမွာ ေက်ာင္းမွာ ကဗ်ာေရးနည္း
သင္တန္း ၿပီးသြားတဲ့အခါ စာမူေတြစုၿပီး အယ္ဒီတာအခ်ိဳ႕နဲ႔
အလုပ္လုပ္ခဲ့ပါတယ္။ လက္လႊတ္ရေလာက္ေအာင္အထိ ကဗ်ာေတြကို ကၽြန္ေတာ္တို႔
စိတ္တိုင္းက်သြားတဲ့အခါ ကဗ်ာနယ္ပယ္အေပၚမွာ စစ္တမ္းအနည္းငယ္
ေကာက္ၿပီးေတာ့၂၀၀၁ ခုႏွစ္မွာ ဝယ္လင္တန္က ထုတ္ေဝသူတစ္ဦးကို ပို႔ပါတယ္။
သူကကၽြန္ေတာ့္ စာမူေတြကို လက္ခံပါတယ္။ စာမူအမ်ားအျပားဟာ အဂၤလန္မွာ
ထုတ္ေဝခြင့္ မရခဲ့တဲ့ ကဗ်ာေတြပါ။ အဂၤလိပ္ အယ္ဒီတာေတြက ကၽြန္ေတာ့္အသံကို
မၾကားၾကတာ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါဟာ
ခက္ခဲလွပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ္က လမ္းခုလတ္မွာေရာက္ေနပါၿပီ။ ၂၀၀၃
ခုႏွစ္မွာ ကၽြန္ေတာ့္စာအုပ္ “အေဖေလာက္ႀကီးမားတဲ့အရာ” ဟာ တျခား စာအုပ္ ၂
အုပ္နဲ႔အတူ အမ်ိဳးသားစာေပဆု ရဖို႔ ဆန္ကာတင္ ေရြးခ်ယ္ခံရပါတယ္။
.
ထုတ္ေဝခံရဖို႔
နဲ႕ စာအုပ္တစ္အုပ္ ထြက္သြားဖို႔ ဆိုတာ စိန္ေခၚမႈေတြနဲ႕ အၿမဲျပည့္ေနပါတယ္။
ဒီေန႔ အင္တာနက္ေခတ္မွာေတာ့ လူတိုင္းဟာ ကိုယ့္ဘေလာ့ဂ္ေပၚမွာ ကိုယ့္စာကို
ထုတ္ေဝရင္း သူတို႔ကိုယ္သူတို႔ စာေရးဆရာလို႔ ေခၚေနၾကပါၿပီ။ ဘယ္အယ္ဒီတာ
ဘယ္စာေပမဂၢဇင္းကမွာ ဟင့္အင္း လို႔ ျငင္းပယ္တာမခံရဘူး ဘယ္ ပယ္စာမွလည္း
ေရာက္မွာမဟုတ္ေတာ့ပါဘူး။ ဒါေပမယ့္လည္း
အဲဒါက ခင္ဗ်ားတို႔ကို ပါရမီရွင္ ျဖစ္မသြားေစပါဘူး။ နယူးဇီလန္မွာျဖစ္ျဖစ္
တျခားေနရာမွာ ျဖစ္ျဖစ္ ကၽြန္ေတာ္ကိုယ္တိုင္နဲ႔ တျခားလူေတြ လုပ္ခဲ့သလို
ႀကိဳးစားရခဲ့တာမ်ိဳးက ပိုေကာင္းသလား ဆိုရင္လည္း ကၽြန္ေတာ္ မသိပါဘူး။
.
ကၽြန္ေတာ္ခံစားရတာကေတာ့ “ခရင္မ္ဟာ ထိပ္ဖ်ားကို အၿမဲတက္လာမွာပါ” ဆိုတဲ့ ဆိုစကားတစ္ခုလိုပါပဲ။ စာေရးဆရာေတြဟာ ရင့္က်က္လာေအာင္ ကူညီဖို႔အတြက္ စာဖတ္သူေကာင္းေတြ (အယ္ဒီတာေကာင္းေတြ) လိုအပ္ပါတယ္။
ေျမာက္ကၽြန္းရဲ႕
အေရွ႕ေျမာက္ဘက္မွာ ရွိတဲ့ ယူရီဝီရာ မွာရွိတဲ့ တူဟိုး လူမ်ိဳးေတြကို
သုေတသနလုပ္တုန္းက ရွာေဖြေတြ႔ရိွခဲ့တဲ့ ေမာရိ စကားပံုနဲ႕ ကၽြန္ေတာ္
နိဂုံးခ်ဳပ္ခ်င္ပါတယ္ “He kawau moe roa - တင္က်ီးငွက္ဟာ အၾကာႀကီးအိပ္တယ္”
တဲ့။ ဒီစကားပံုဟာ ေမာရိလူမ်ိဳးေတြအတြက္ အခရာျဖစ္တဲ့ သူတို႔ရဲ႕
စိတ္ရွည္မႈနဲ႔ သူတို႔ေနထိုင္က်က္စားခဲ့တဲ့ ေဒသက သဘာဝကို အနီးကပ္ေလ့လာမႈကို အေျခခံခဲ့တာပါ။ ပ်ံႏိုင္၊
ေရကူးႏိုင္၊ ေရငုပ္ႏိုင္ (အာဖရိကမွာဆိုရင္ ယဥ္ပါးေအာင္လုပ္ၿပီး
ငါးဖမ္းခုိင္းလို႔လည္းရပါတယ္) တဲ့ ဒီႀကီးမားတဲ့ ေရငွက္ကို သူတို႔
ေလ့လာခဲ့ၾကပါတယ္။ အဲဒီမွာ ငွက္ဟာ ျမစ္ကမ္းနဖူးကေန ေရေပၚမွာ တြဲလြဲက်ေနတဲ့
သစ္ကိုင္းေတြေပၚမွာ နားတာကို ေတြ႔ၾကပါတယ္။ ငွက္ဟာ
အိပ္ခ်င္ေယာင္ေဆာင္ၿပီး သူ႔မ်က္လံုးကို ပိတ္ထားပါတယ္။ ေရထဲမွာ
ဂယက္ေသးေသးေလးေပၚလာရင္ေတာ့ ဝုန္းခနဲ ကိုယ္ကို ဆန္႔ထုတ္ၿပီး
ဒိုင္ဗင္ထိုးခ်လိုက္ပါတယ္။ ေရထဲကို ရွင္းရွင္းႀကီး ထုိးေဖာက္ၿပီး
ငါးတစ္ေကာင္နဲ႔အတူ ျပန္ေပၚလာပါတယ္။ ဒါဟာ တင္က်ီးငွက္ဟာ စိတ္ရွည္တဲ့
ငါးဖမ္းသူ လို႔ ကဗ်ာကို တင္စားေျပာဆိုျခင္းရဲ႕ ျမွဳပ္ထားတဲ့ အဓိပၸာယ္ပါ။
ကၽြန္ေတာ္ဟာ ေန႔တုိင္း စာမ်က္ႏွာကို ဖြင့္ၿပီး ေရးပါတယ္။ တခါတေလေတာ့
ငါးရၿပီး အစာဝပါတယ္။ တခါတေလေတာ့ မရပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ အၿမဲပဲ ေန႔တုိင္း
စာေရးဖို႔ အဆင္သင့္ျပင္ရပါတယ္။
.
ၿပီးေတာ့
တင္က်ီးငွက္ (cormorant) ဆိုတဲ့စကားကို စာလံုးေပါင္းစစ္ဖို႔ အဘိဓာန္မွာ
ရွာၾကည့္တဲ့အခါ သူ႕ရဲ႕ ေဝါဟာရသမုိင္းကို သြားေတြ႔ပါတယ္။။ “မူရင္း
အလယ္ေခတ္အဂၤလိပ္ ျပင္သစ္ဘာသာ နဲ႕ လက္တင္ဘာသာ တို႕က လာပါတယ္။ ဒီစကားလံုးမွာ
သမိုင္းတစ္ခု ဘဝတစ္ခု ျမွဳပ္သိမ္းထားတဲ့ အင္အားတစ္ရပ္ ရွိပါတယ္ တဲ့။ သူက
သူ႕ပံုျပင္နဲ႕သူပါ။ က်ီးကန္းနဲ႕
တူလို႔ တစ္ေယာက္ေယာက္က တင္က်ီးလို႔ နာမည္ေပးခဲ့ေပးမယ့္ သူက ပင္လယ္ထဲမွာ
ေရကူးႏုိင္တာ ကြာျခားပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္က ဒီလို ထူးဆန္းေထြလာမ်ိဳးကို
ႀကိဳက္ပါတယ္ - စကားလံုးအားလံုးဟာ ကဗ်ာဓာတ္ကို သူတို႔ရဲ႕ ဒီအန္ေအထဲမွာ
သယ္ေဆာင္လာၿပီး ကဗ်ာတစ္ပုဒ္ အျဖစ္ ဖြဲ႔စည္းေစပါတယ္။
.
…..
.
ဂ်က္ဖရီရဲ႕
မ်ားျပားတဲ့ လက္ရာေတြထဲက သူကိုယ္တိုင္လည္း ႏွစ္သက္ၿပီး လူသိမ်ားတဲ့ ကဗ်ာ၂
ပုဒ္ကို ဘာသာျပန္လုိက္ပါတယ္။ ဒီကဗ်ာေတြမွာေတာ့ ဂ်က္ဖရီဟာ ရိုးရွင္းတဲ့
ဟန္နဲ႔ ေတြးေတာစရာမ်ားမ်ားကို ထည့္သြင္းထားခဲ့ပါတယ္။
“အေဖေလာက္ႀကီးမားတဲ့အရာ” ကို ဘာသာျပန္တဲ့အခါ ရိုးရွင္းတဲ့ ဘာသာစကားက အခက္အခဲေတြ ေတြ႔ရပါတယ္။ ဥပမာ စာပိုဒ္ထဲမွာ “ၾကမ္းခင္းေတြေရျမဳပ္သြား…..
ေရထဲမွာ ေသဆံုးသြား” ဆိုတဲ့ စာတစ္ေၾကာင္းပါပါတယ္။ Dead in the water ကုိ
ျမန္မာလိုကေတာ့ ေရထဲမွာ ေသဆံုးသြား လို႔ပဲ အဓိပၸာယ္ ဖလွယ္လိုက္ရတဲ့အတြက္
အေဖဟာ ေသဆံုးသြားၿပီလို႔ ေျပာၿပီးမွ ေနာက္တစ္ပိုဒ္မွာ ျပန္ေပၚလာၿပီး
ေနာက္ထပ္ ေသဆံုးျပန္တယ္ လို႔ ထင္စရာျဖစ္ေနပါတယ္။ သာမန္အားျဖင့္ေတာ့
ကဗ်ာဆရာေတြက သူတုိ႔ကဗ်ာေတြအေၾကာင္း ရွင္းျပေလ့မရွိပါဘူး။ ဒါေပမဲ့
ဂ်က္ဖရီကေတာ့ ကဗ်ာေလ့လာမႈ ရည္ရြယ္ခ်က္အတြက္ အဲဒီစာေၾကာင္း ကိစၥကို ဒီလို
ရွင္းျပခဲ့ပါတယ္။ သူ႔ရွင္းလင္းခ်က္ကို ဘာသာမျပန္ေတာ့ပါဘူး။
မူရင္းအတုိင္းဖတ္ၾကည့္ပါ။
.
"Dead
in the water" is a saying in English where - "The expression refers to
a disabled ship that is unable to proceed. Its use as an expression
outside the confines of the naval/seagoing world appears to be
relatively recent".
In
my poem, it is a metaphor of course, but it refers to my relationship
to my father, in the domestic confines of the home - and my parents'
relationship, which I have compared to a sinking ship ("the floorboards
subsided").
It
is quite concentrated, but I guess you could say my father was (by this
time) like a disabled ship (his alcoholism) and that his life was
"unable to proceed", going nowhere.
.
.
အေဖေလာက္ႀကီးမားတဲ့အရာ
.
ကၽြန္ေတာ္သူ႔ကို ပထမဆံုး ဆံုးရႈံးလိုက္ရတုန္းက
ဖမ္းဆုပ္ခ်ိန္ေတာင္ မရလိုက္ဘူး
သူဘယ္သူလဲ ဘာလုပ္လဲ ဘယ္ေနရာမွာ
သူမနဲ႔ လိုက္ဖက္ညီခဲ့ၾကလဲဆိုတာ
.
ဒါဟာ သိပ္ကို ည့ံဖ်င္းရာက်ပါတယ္
အေဖေလာက္ ႀကီးမားတဲ့ အရာတစ္ခု
ေပ်က္ဆံုးသြားရတယ္ဆိုတာ
.
ေနာက္တစ္ႀကိမ္သူ႔ကို ဆံုးရႈံးလိုက္ရျပန္တယ္
ရမ္ေတြလွ်ံေနတဲ့ ေရတပ္က
သူ႔ကို ေခၚသြား ေခၚသြား
ဆက္ဆက္ၿပီး ေခၚသြား
.
ဒါကၽြန္ေတာ့္အျပစ္ေတာ့ မဟုတ္ခဲ့ဘူး
အေဖေလာက္ႀကီးမားတဲ့ ေရယာဥ္ႀကီးတစ္စီးကို
ဆံုးရႈံးလိုက္ရတာ
.
ကၽြန္ေတာ္သူ႕ကို တတိယအႀကိမ္ ဆံုးရံႈးရျပန္တယ္
ပုလင္းတစ္လံုးထဲက သေဘၤာမွာ
အဲဒီပုလင္းက သူ႕ကို လႈပ္ခါ လႈပ္ခါ
သူ႔အိပ္ကပ္ေတြကို ခါခ်
.
ဘယ္လို ေမွာ္အတတ္မ်ိဳးကမွ
ကၽြန္ေတာ့္ကုိ အေဖနဲ႕အတူေနရေအာင္
ပုလင္းထဲကိုထည့္မေပးႏိုင္ခဲ့ဘူး
.
ကၽြေနာ္သူ႕ကို အိမ္မွာ ဆံုးရႈံးရျပန္တယ္
ၾကမ္းခင္းေတြ ေရျမဳပ္သြား
သူကေျပာတုန္း သူမကေျပာတုန္း
ဟိုဘက္ကိုသြား ဒီဘက္ကိုသြား
.
ၿပီးေတာ့ ေရထဲမွာ ေသဆံုးသြား
အေဖ့ကို ကၽြန္ေတာ္
လွမ္းဆြဲမထားႏိုင္ခဲ့ဘူး
.
ကၽြန္ေတာ္သူ႕ကို ေနာက္ဆံုးအႀကိမ္ ဆံုးရႈံးျပန္ေတာ့
အၿပီးအပိုင္လက္လႊတ္လိုက္ရၿပီ
ေန႔ေတြနဲ႕ ညေတြ
သူရႈရႈိက္ေနတဲ့ ဝင္သက္ထြက္သက္ေတြ
.
ေသျခင္းရဲ႕ ေတာ္ပီဒိုထိပ္ဖူးက
ေရထဲက ထြက္လာၿပီး
အေဖ့ေလွကေလးကို ေဖာက္ခြဲပစ္ခဲ့တယ္။
.
ဂ်က္ဖရီ ပါပါရိုရာ ဟိုးလ္မန္း
သြားေလသူမ်ား ဆိုတဲ့ကဗ်ာကို ဂ်က္ဖရီဟာ ဂ်ပန္ျပည္ကို ေရာက္စဥ္က ေရးသားခဲ့ပါတယ္။
.
သြားေလသူမ်ား
.
ၿငိမ္သက္ေနတဲ့ တခ်ိဳ႕အိမ္ေတြမွာ
က်ည္ဆံေပါက္ရာေတြ
ကာမိကာေဇအျဖစ္ က်ဆံုးသြားသူတို႔ရဲ႕
အျဖဴအမည္းဓာတ္ပံုေတြ
.
သူတို႔အတြက္ေတာ့ ေၾကကြဲျခင္းဟာ
နက္ရႈိင္းစြာ သိမ္းဝွက္ထား
လမ္းမေတြေပၚမွာ မျမင္ေတြ႔ႏိုင္
က်ီးကန္းေတြရဲ႕ တအားအားေအာ္သံေတြထဲမွာေတာင္
အဲဒီအသံကို ေျခရာခံလို႔ရမယ္မထင္
.
ထမင္းနဲ႔ငါးပဲ အားထားရတဲ့ဘဝက
ေဟာင္းေလာင္းေဖာက္အေရာင္တင္ထားတဲ့
အရိုးေတြရဲ႕ ပရိုတိန္းခ်ိဳ႕တဲ့မႈအေပၚ
ခါးကုိုင္းညႊတ္က်ေနတဲ့ ဒီအဘြားအုိဆီမွာေတာ့
(အဲဒီေၾကကြဲျခင္းကို) ရွာေတြ႔ခ်င္ေတြ႔ႏိုင္မယ္
.
ဟိုအိမ္တစ္အိမ္ထဲမွာေတာ့
ဧကရာဇ္ေဟာင္းႀကီးရဲ႕ ပံုတူကားခ်ပ္
ေနာက္တစ္ေနရာမွာေတာ့
ဘုရားစင္ေနာက္မွာ အဝတ္စနဲ႕ ပတ္ထားတဲ့
တုိက္ပြဲဝင္ဓားတစ္လက္
လက္ကိုင္ရုိးေပၚက ေရႊေရာင္ ခ်ယ္ရီပန္းေတြရဲ႕ ဖူးပြင့္မႈဟာ
ဓားအိမ္ထဲက အိပ္ေပ်ာ္ေနတဲ့ ဓားသြားကို
ရုပ္ဖ်က္ေပးထားတယ္
.
ညဘက္မွာ ဓားခုတ္သံနဲ႔ ငိုရိႈက္သံေတြ အေသအခ်ာ ရွိေနတယ္
ဒါေပမယ့္ သူတို႕ ဘယ္ကလာသလဲ ဆိုတာကိုေတာ့
ေျပာျပဖို႕မျဖစ္ႏိုင္ဘူး
.
ဂ်က္ဖရီ ပါပရိုရာ ဟိုးလ္မန္း
.
.
(နယူးဇီလန္ ကဗ်ာဆရာ ဂ်က္ဖရီ ပါပရိုရာ ဟိုးလ္မန္း (Jeffery
Paparoa Holman) ၏ “As big as a father” ႏွင့္ “The departed” ကဗ်ာမ်ားကို
ပန္ဒိုရာက မူရင္းအဂၤလိပ္ဘာသာမွ ျမန္မာဘာသာသို႔ ဆီေလ်ာ္ေအာင္
ျပန္ဆိုပါသည္။)
ဂ်က္ဖရီရဲ႕ စာေတြကို ေအာက္က လင့္ခ္ေတြမွာ ဖတ္ရႈႏိုင္ပါတယ္။
ဒီလင့္ခ္က ေတာ့ သူ႕ကဗ်ာေတြကို ဘာသာျပန္ေနတုန္းကာလေတြက သူ႕ဘေလာ့ဂ္မွာ ေရးထားတဲ့ ေဆာင္းပါးေလးပါ။
.
.
ပန္ဒိုရာ
၁၅.၂.၂၀၁၃
